अध्यात्म विराम ५८

अध्यात्म विराम ५८

  

मन ही गोष्ट मोठी विचित्र आणि अद्भुत गोष्ट आहे. ती शून्यात नेण्यासाठी मोठा प्रयास करावा लागतो. योग याग, ध्यान धारणा इत्यादी राजमार्ग अवलंबावे लागतात, अनेक वर्षांची साधना आणि खडतर परिश्रम करावे लागतात. तरीसुद्धा हजार वर्ष तप करूनदेखील एखाद्या मोहाच्या मेनकेमुळे तपोभंग होऊ शकतो तो वेगळाच. मनोनिश्चय वगैरे गोष्टी मनाला समजत नाहीत.

पण विवेक, विचार आणि संयम या त्रयीने साधना करत गेल्यास, काही यश नक्की मिळू शकेल. ती सवय मनाला जडवायला तेवढे प्रयास घ्यावे लागतात. पण शास्त्रात, वेदात, यावर अभ्यासपूर्ण चिंतनशील विचार करून, विविध मंत्र, स्तोत्र इत्यादी साधन, मानवाला उपचार व आचार या स्वरूपात मांडण्यात आले. यातील सर्व आचार उपचार यांचा अर्थ, भावार्थ व उद्देश, हा ईश्वर भक्तीत मन रममाण करून,नित्य त्या आराधनेत, प्रार्थनेत, मनाला रमवावे.  

त्या नादात मनाला गुंग होण्याची सवय लागून, काही क्षण मनाला शांत व्हावे. या सर्व उपचार आचार यांचा मतितार्थ एकच आणि इतकाच आहे की, मनाला अशी काही क्षण साधनेची सवय जडवून घेतली की, मनाची उच्छृंखलता कमी कमी करत, त्याला विशिष्ट नादाची, नामाची, साधनेची, गोडी लागते. तशी ती लागावी, जेणे करून मनाला एका लयीत बांधता येऊ शकेल. 

याच गोष्टीचा विचार नवविधा भक्तीच्या मार्गात करण्यात आल्याचं जाणवेल. मनाला श्रवणाच्या माध्यमातून सत चित् आणि आनंद स्वरूप चिदाकार, ओंकार रूप ईश्वराच्या नामातून, गुणवर्णन, भाव वर्णन, यातून त्या ईश्वराच्या स्वरूपाची, सगुण रूपातून निर्गुण ब्रम्हाची आवड लागावी. कीर्तन, प्रवचन यातून त्याच्या बद्दल आकर्षण, प्रेम भाव उत्पन्न व्हावेत. 

त्याच्याबद्दल स्नेह भाव जागृत होऊन, मनाला भावलेल्या त्याच्या एखाद्या नामाची आवड, त्याचं नित्य स्मरण करायची सवय लागेल. अशी सवय जडलेलं मन ईश्वर चरणी दृढ होऊन, त्याच्या आराधनेचं मर्म जाणेल. ती जाणीव त्या विधात्याच्या स्मरणातून त्यांचं नित्य अर्चन आणि वंदन करेल. 

आता या सर्व प्रक्रियेतून मनाला काही क्षण आपल्या ईश्वरापुढे नत होऊन, त्याची नित्य प्रार्थना करून, त्याला वंदन करताना, मनाची एकाग्रता साधत मनाला काहीं काळ स्थिर करण्याची सवय जडते. अशी काही क्षण त्या ईश्वरा पुढे वंदन करून, मनाला शून्य करण्यासाठी मनाला स्मरण आणि शरण यांची सवय असावी. कारण वंदन म्हणजे शरण रूप नमन. 

यावर अजून चिंतन आणि मनाला अशी सवय जडण्यात काय अडथळे येतात वा येऊ शकतात किंवा का मन असं एकरूप होऊ शकत नाही, यावर विचार उद्याच्या भागात करूया. 

क्रमशः

श्रीकृष्णार्पणमस्तू!! 

©® संकल्पना, विचार व लेखन : प्रसन्न आठवले

२८/१२/२०२२

9049353809 व्हॉट्सॲप

9960762179