prasanna athavale

नाथांचा जोगवा आणि त्याचा भावार्थ लेख ३ (कडवं ३)  नाथमहाराज जरी भारुड, जोगवा यामधून आसूड ओढत असले तरी, त्यांची मूळ प्रवृत्ती, समाजावर प्रेम करून, समाजाला, सर्व प्रकारच्या वाममार्गातून, सहजपणे, भक्ति मार्गी बनवण्याची आहे. म्हणूनच त्यांचं संपूर्ण वाङ्मय हे ज्ञान देऊन, जाणिवांवर घण घालून, त्या जागृत करून, समाजाला भक्तीरसाची अद्भुतता पटवून देण्यात, धन्यता मानतं. त्यामुळेच, नाथमहाराज हे, चूक काय हे सांगून थांबणारे नुसते निरर्थक टीकाकार नाहीत, तर काय करणं गरजेचं आहे, जे केल्याने, झालेल्या चूका सुधारून, आत्मा सन्मार्गावर जाईल, हे सांगणारे ऋषितुल्य व्यक्ती आहेत.  नवविध भक्तिच्या करीन नवरात्रा ।  ईश्वरप्राप्तीसाठी अनेक मार्ग उपलब्ध आहेत. कर्म, ज्ञान इत्यादी अनेक. पण त्यासर्वांमध्ये, स्वतः भगवंतांनीसुद्धा, ज्या मार्गाचा विशेषत्वाने गौरव करून,ज्या मार्गाला श्रेयस्कर म्हणून उपाधी देऊन, प्रत्यक्ष श्रीमद्भागवद्गीतेत पुरस्कारित केलं आहे, तो मार्ग म्हणजे भक्तीमार्ग.  हे भगवंताचं विशेष प्रेम लाभलेलं अपत्य आहे. वेद शास्त्र पुराणं यांनी ईश्वरप्राप्तीसाठी, भक्तीच्या अनेक मार्गांना संकलित...

नाथांचा जोगवा आणि त्याचा भावार्थ लेख २ (कडवं २)  आईचा जोगवा जोगवा मागेन ।  आपल्या आत्म्याच्या उत्पत्तीला कारण असलेली, शक्तीचं प्रतीक आणि जगताच्या चैतन्याचं मूळ असलेली, आई अंबा, भवानी, योगेश्वरी हिच्या प्रकट होण्याचं, जगताच्या कार्यकारण भावाचं निरूपण, पहिल्या कडव्यात करून झाल्यावर, नाथ आईच्या चरणी, आपलं प्रार्थनारूप वंदन करून झाल्यावर, आईकडे भक्तीरुप, ज्ञानरुप, वैराग्यरूप नामरूप भिक्षा अर्थात जोगवा मागतात.  वास्तविक अर्थाने, जोगवा मागणे म्हणजे जगताच्या कल्याणा साठी, जगन्मातेकडे, सर्वत्यागून, लीन होत, भक्तीची, वैराग्याची कामना प्रकट करणं. ही रूढार्थाने जोगवा या शब्दाची खरी वास्तविकता आहे. नन्तर त्यातून, जगत म्हणजेच देवीचं प्रत्यक्ष प्रकट रूप कल्पून, भिक्षा या शब्दाशी त्याची जोड, जोडून, त्याला अप्रत्यक्ष पणे चरितार्थासाठी वा उदरनिर्वाहासाठी केली जाणारी क्रिया, असा अर्थ, नन्तर अभिप्रेत होऊ लागला. जोगवा म्हणजे नित्य समाधिस्थ असलेल्या,जगतजननीला तिच्या समाधीतून कल्याणार्थ केलेली प्रार्थनारूप आवाहन आईला सांगणं जागं व्हा आई जागं व्हा, जगाला उपकृत करा, जगताचं कल्याण करा.  पण म...

नाथांचा जोगवा आणि त्याचा भावार्थ लेख २ (कडवं २)  आईचा जोगवा जोगवा मागेन ।  आपल्या आत्म्याच्या उत्पत्तीला कारण असलेली, शक्तीचं प्रतीक आणि जगताच्या चैतन्याचं मूळ असलेली, आई अंबा, भवानी, योगेश्वरी हिच्या प्रकट होण्याचं, जगताच्या कार्यकारण भावाचं निरूपण, पहिल्या कडव्यात करून झाल्यावर, नाथ आईच्या चरणी, आपलं प्रार्थनारूप वंदन करून झाल्यावर, आईकडे भक्तीरुप, ज्ञानरुप, वैराग्यरूप नामरूप भिक्षा अर्थात जोगवा मागतात.  वास्तविक अर्थाने, जोगवा मागणे म्हणजे जगताच्या कल्याणा साठी, जगन्मातेकडे, सर्वत्यागून, लीन होत, भक्तीची, वैराग्याची कामना प्रकट करणं. ही रूढार्थाने जोगवा या शब्दाची खरी वास्तविकता आहे. नन्तर त्यातून, जगत म्हणजेच देवीचं प्रत्यक्ष प्रकट रूप कल्पून, भिक्षा या शब्दाशी त्याची जोड, जोडून, त्याला अप्रत्यक्ष पणे चरितार्थासाठी वा उदरनिर्वाहासाठी केली जाणारी क्रिया, असा अर्थ, नन्तर अभिप्रेत होऊ लागला. जोगवा म्हणजे नित्य समाधिस्थ असलेल्या,जगतजननीला तिच्या समाधीतून कल्याणार्थ केलेली प्रार्थनारूप आवाहन आईला सांगणं जागं व्हा आई जागं व्हा, जगाला उपकृत करा, जगताचं कल्याण करा.  पण म...

नाथांचा जोगवा आणि त्याचा भावार्थ लेख १  नाथमहाराज अर्थात परमपूज्य संतश्रेष्ठ श्रीएकनाथ महाराज यांनी, भक्तीच्या माध्यमातून, समाजातील, भक्तीच्या मार्गातील, भक्तांच्या कर्मकांडातील विरोधभासावर वा चुकीच्या परंपरांवर आणि कर्मठ पणावर आसूड ओढून, समाजाला जागं करण्याचा कायम प्रयत्न केला. असेच त्यांचे अनेक अभंग, आरत्या, भारुडे यांची रचना, याच गोष्टीसाठी नाथांनी केली. नाथांना आद्य समाजसुधारक म्हटलं तरी ते योग्यच ठरेल. देवीच्या प्रस्तुत आरतीमध्ये नाथ भक्ती मधून, दांभिकता व कर्मठता यावर येथेच्छ आसूड ओढून, त्यातील त्रुटी व त्यावरील उपाय दोन्हींवर प्रकाश टाकून, एकप्रकारे समाजाच्या व भक्त भाविक यांच्या डोळ्यात झणझणीत अंजनच घालतात. हाच गूढ, गुह्यर्थ व मतितार्थ जाणूया, प्रत्येक कडव्यातून.  अनादि निर्गुण प्रगटली भवानी ।  जी कधी अस्तित्वात आली आणि जीचा अंत माहीत नाही अशी महाशक्ती निर्गुणातून सगुणात प्रकट झाली. नाथांच्या या वाक्यातून, विश्वाच्या उत्पत्तीच्या, ज्या स्फोटाच्या रहस्यासाठी विश्वातील शास्त्रज्ञानी एक महाविस्फोट घडवून आणला आणि त्या स्फोटाच्या निष्कर्षात देवकणाचं आतित्व विज्ञानाला स...