prasanna athavale

भोग आणि ईश्वर भाग ६५६ ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले  सूक्ष्म देह हा, स्थूल देहात प्रवेश केल्यावर, गर्भात असताना, कोणत्याही बाह्य गोष्टींचा परिणाम किंवा कोणत्याही बाह्य विषयाशी संबंध आलेला नसतो. त्यावेळी तो शुद्ध स्वरूपात असतो आणि आपल्या आधीच्या कर्मांची माहिती असल्यामुळे, ईश्वराची क्षमायाचना करून, केलेल्या चुकांचं आणि अपराधांचं परिमार्जन करण्याच्या आणाभाका घेत असतं. कारण मृत्यू पश्चात आत्म्यासह गेलेल्या सूक्ष्म देहाला गत जन्मातील गोष्टींचं स्मरण असतं.  हे स्मरण स्थूल देहात असताना, देहाच्या मर्यादेमुळे विस्मृतीत गेलेलं असतं. म्हणजेच गर्भात तेच स्मरण शिल्लक असतं. पण गर्भरुपातून, बाह्य जगतात येताच, पुन्हा विस्मृतीचा पडदा पडतो. अर्थातच याला देहाच्या, ज्ञानेंद्रियांच्या, कर्मेंद्रियांच्या मर्यादा कारणीभूत आहेत. एकदा बाहेर आलेला बालक या जगताचा होईपर्यंत त्या स्मृती शिल्लक असतात. पण जसजसा देह वाढत जातो. सूक्ष्म देहाला या जगाच्या मर्यादांचा, मायेचा, अतृप्त इच्छा वासना, इत्यादी सहा शत्रूंचा पाश वेधून टाकतो. त्या क्षणापासून तो जीव गत जन्मातील कर्मांचा हिशोब विसरून, प्राप्त देहाच्...

भोग आणि ईश्वर भाग ६५५ ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले  सूक्ष्म देह आणि स्थूल देह या दोन्हींनी कर्म होतात हे आपण पाहिलं. पण प्रत्यक्षात सूक्ष्म देह इच्छा, वासना, क्रोध, इत्यादी. भाव निर्माण करतो. पण त्यांचं शमन हे स्थूल देहा मार्फतच होतं. त्या अर्थाने सर्व कर्म ही स्थूल देहाने केलेली असल्यामुळे, खरंतर फलरूप शिक्षा किंवा बक्षीस हे त्या देहालाच व्हायला हवंय. पण प्रत्यक्षात जी कर्म फलरूपाला पक्व होत नाहीत ती, संचित रूपात गंगाजळीत शिल्लक राहतात.  हिशोबाच्या भाषेत सांगायचं झालं तर, करंट म्हणजे चालू काळाची व संचितातील परिपक्व फळांची देणी व घेणी चालू काळात वसूल होऊन, ते चालू काळात (अर्थात सध्याच्या जन्मात) भोग व उपभोग रूपात समोर येतात. त्याचं नफातोटा पत्रक म्हणजे आपलं या देहातील, या जन्मातील जीवन. जे भोगून होणार नाही किंवा अपूर्ण अथवा अपरिपक्व फल असेल ते पुढील जन्मासाठी संचित स्वरूपात ताळेबंदात शिल्लक राहील.  ते सूक्ष्म देहात साठवून आत्मा, शरीर सोडताना पुढील जन्मासाठी घेऊन जाईल. आता प्रश्न तरीही अनुत्तरित राहतो की, जर सर्व भाव भावना सूक्ष्म देहातील मन बुद्धी चित्त आणि अहंकार...

भोग आणि ईश्वर भाग ६५४ ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    काल एक गोष्ट लक्षात आली असेल की, सूक्ष्म देह आणि स्थूल देह मिळून जो खेळ आयुष्यभर खेळतात, त्याच्या परिणामांची छाया पुढच्या जन्मात, त्या जन्मातील स्थूल व सूक्ष्म देहाला मिळून भोगावी लागते. आत्मा मात्र चैतन्य रूपात त्या कार्याला साक्षीत्व देतो. म्हणजे फक्त स्थूल देह नाही तर सूक्ष्म देह सुद्धा या सर्वात भागीदार असतो. मन विचार करतं, बुद्धी त्याचं विश्लेषण करून कार्य करण्यास देहाला प्रवृत्त करते. मनात येणारे सर्व विचार वृत्ती रूपाने चित्तात साठवले जातात. त्या वृत्तीचं पुढे व्यक्तिमत्वात रूपांतर होऊन, ती त्या व्यक्तीची ओळख होते. यातूनच त्या व्यक्तीला हीन दर्जाचा, लंपट, क्रोधी, तापट, शांत, सोशिक, सात्विक, राजसी, इत्यादी उपाध्या प्राप्त होतात. तो त्या व्यक्तीचा गुणधर्म होतो. तो त्रिगुणातील एक किंवा अधिक गुणांच्या मिश्रणाचा संचय होतो. या गुणांवर आपण नंतर चर्चा करूया. नंतर त्या उपाध्या त्याच्या स्वभावाचा भाग बनतात. म्हणूनच एखादा मनुष्य मूलतः रागीट, चिडचिड करणारी, शांत, मनमिळावू, सुस्वभावी, इत्यादी इत्यादी असल्याचं आपण म्हणतो....

भोग आणि ईश्वर भाग ६५३ ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    मनाने, बुद्धीने आणि आत्म्याने जे काही  केलं जातं, त्याला सुद्धा कर्म म्हणतात. कारण सूक्ष्म देह आणि आत्मा, या देहात असेपर्यंत, त्या देहातील सूक्ष्म देहाने, जे काही विचार केले जातील, त्याच विचारांनी काही कार्यांना गती दिली जाते. जरी नुसते विचार केले गेले, तरीही त्या विचारांसाठी ऊर्जा, शक्ती व ओज तेज खर्च होईलच. म्हणजेच जिथे काही खर्ची पडतं तिथे नक्कीच काही निर्माण होतं. मात्र निर्माण झालेलं खर्च झालेल्या ऊर्जेने, ज्या विचारांच्या लहरी, तरंग किंवा vibrations अर्थात vibes निर्माण झाले, त्यानुसार त्या कर्माच्या बीजाची निर्मिती होते. जशी बीज निर्मिती असेल, त्याप्रमाणे त्या कर्माचं झाड आणि त्याला त्या प्रकारची फलनिष्पत्ती होणार. हे सर्व तार्किक वाटलं तरीही, सत्य आहे. आपण इतक्या सूक्ष्मात जाऊन विचार करत नाही. कारण आपण तितकं चिंतन करतच नाही. परंतु आपल्या पूर्वजांनी, ऋषी मुनी, विद्वान या शास्त्रज्ञांनी याचा खोलात जाऊन विचार, चिंतन, अभ्यास आणि तपशीलवार मांडणी केली. त्यांना त्यांच्या ज्ञानाच्या, मनातील प्रगाढ खोलीच्या आणि ...

भोग आणि ईश्वर भाग ६५२ ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    या विश्वात म्हणजे अनंत ब्रह्मांडं असलेल्या या जगतात (पूर्ण व्यापक अर्थाने आणि दृष्टीने), फक्त पृथ्वी नामक ज्ञात ग्रहावर, आपण 700 ते 800 कोटी मानव आहोत. बाकीचे प्राणी वेगळे. म्हणजेच तितके स्थूल देह, सूक्ष्म देह आणि आत्मे या पृथ्वीवर व्यक्त स्वरूपात वावरत आहेत. यामध्येच विश्वनियंत्याच्या भव्य स्वरूपाची कल्पना येईल. तितकीच व्यापक मायेची शक्ती आहे, जी या विश्वातील प्रत्येक जीवाला ब्रह्माशी बांधून ठेवून, स्वतः अज्ञात आहे.  यामध्ये प्रत्येक माणसाचं आयुष्य वेगळं आहे. क्वचित एखादा माणूस संपूर्ण पृथ्वीवर दुसऱ्या माणसाप्रमाणे तंतोतंत आयुष्य जगत असेल. ही आपल्या कल्पनेतील फक्त शक्यता आहे. अन्यथा, साधारण 700 ते 800 कोटी लोकं 700 ते 800 कोटी प्रकारचं आयुष्य जगतात, असं ठामपणे सांगता येईल. म्हणजेच प्रत्येकाची lifeline अर्थात जीवनरेखा भिन्न भिन्न मार्गाने जात असते.  याचं काहीतरी कारण असणारच. वैज्ञानिक दृष्टीने विचार केला तर, तितक्या विचार लहरी, तरंग या वातावरणात उमटत असतात. त्या एकमेकांना आकर्षित किंवा प्रतिकर्षित करत असती...

भोग आणि ईश्वर भाग ६५१  ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    आपल्या मनात येणारे विचार किंवा येणारा प्रत्येक विचार हा कुठेतरी कर्माशी निगडित असतो. किंबहुना आपण घेतलेल्या पहिल्या श्वासापासून सुरू झालेला या देहातील, हा प्रवास, अगदी शेवटच्या श्वासापर्यंत, या जन्मात, संकेतात्मक किंवा संदेशात्मक असतो. आपल्या मनात आलेला विचार कृतीत येऊन, त्यातून घडणारं प्रत्येक कर्म हे कुठेतरी आधीच्या कर्माशी निगडित असतं.  त्याची शंभर टक्के संगती जोडणं, हे आपल्यासारख्या सर्वसामान्य लोकांना अशक्य असतं. अर्थातच ही संगती जोडून, त्याचा नेमका अर्थ लावणं हे अद्वितीय, अलौकिक ऊर्जा, शक्ती असलेल्या भूतलावरील, काही दिव्य सत्पुरुषांना शक्य असतं. त्यांना एखादी व्यक्ती पाहिल्यावर, त्याच्या आत्म्याचा इथवरचा प्रवास दिसतो आणि या देहातील आत्म्याची परतीची वाट कुठे चुकली, हे त्यांना समजतं. त्यानंतर ते सांगतात त्याप्रमाणे आपण केल्यास, पुढील मार्ग सुकर होत जातात. या मधे एक लक्षात ठेवण्याची गोष्ट म्हणजे त्यांचं मार्गदर्शन ही एक दिशा असते. उदाहरणार्थ आपण नवीन जागेचा पत्ता नवीन शहरात, गावात शोधत असताना, एखाद्या ...

भोग आणि ईश्वर भाग ६५० (पुन्हा सुरू) ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले ही लेखमाला पुन्हा सुरू करत आहे. महाराजांची इच्छा असेल त्याप्रमाणे पुढे जाईल.  आपण प्रारब्ध, नशीब, luck, bad luck इत्यादी शब्द वापरतो. मुळात प्रारब्ध म्हणजे काय. कधीकधी ईश्वरेच्छा बालियसी सुद्धा म्हणतो. पण याचा नक्की अर्थ आपण न समजून घेता, हे शब्द वापरून, वास्तविक ते बोथट किंवा अर्थहीन केले आहे. त्याचप्रमाणे आपण ते सोयीनुसार सुद्धा वापरतो. मी सुद्धा मला यामध्ये मोजलेलं आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे ज्यावेळी आपलं सर्व चांगलं होत असतं, त्यावेळी आपण माझ्या कष्टाला फळ मिळालं. किंवा देवाने माझ्या कष्टाचं चीज केलं असं म्हणतो.  कधीकधी आपण देवाला सुद्धा यात मधे आणत नाही. त्याऐवजी आपण म्हणतो. माझ्या कष्टाचं चीज झालं. पण हेच ज्यावेळी आपण नकारात्मक काळातून, वाईट घटना घडतानाच्या काळातून जातो, त्यावेळी मात्र, देवाचं माझ्याकडे दुर्लक्ष आहे, देव सुद्धा वेळेनुसार पाठ फिरवतो, देवाला माझ्याबद्दल काहीही प्रेम आस्था उरलेली नाही, मीच सापडलो / सापडले का देवाला त्रास द्यायला, माझं नशीबच फुटकं आहे. ही एक दुसरी बाजू आपलीच असते....

भोग आणि ईश्वर  ६३०   ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    आपल्या सर्व ज्ञानेंद्रियांना प्राप्त संदेश लहरी व संवेदना, त्यांच्या मार्फत, त्यांना मेंदूत नेमून दिलेल्या पेशी समुहा कडे पाठवण्याची जबाबदारी, त्या त्या ज्ञानेंद्रियांना देण्यात आलेली असते. त्यांना त्याच मार्गाचा अवलंब करावा लागतो. असं कधी झाल्याचं वाचलय का की, कानांनी काही धोक्याचा इशारा ऐकल्यावर, त्यांनी तिथूनच तो इशारा डोळे, हात, पाय वा इतर कुठल्याही इन्द्रियाला परस्पर पाठवून, कार्याला जुंपलं आहे.  असं क्वचितही घडलेलं आपल्याला ऐकायला किंवा वाचायला मिळत नाही. याचं कारण म्हणजे त्यांना नेमून दिलेला मार्ग किंवा चॅनल न मोडण्याचे संस्कार त्यांना उपजतच, विधात्याने केलेले आहेत. हे देह निर्मितीच्या प्रक्रियेत, देह घडताना, केले जाणारे, विधात्याचे संस्कार आहेत. त्यांना अपवाद नाही. त्यांचा संदेश पाठवण्याचा मार्ग निश्चित आहे. त्यानुसार ते कार्य करणार. पुढील जबाबदारी ही, मेंदू या अवयवायचं कार्य आहे. सहसा सर्वसाधारण घटना, प्रसंग, कार्य, संदेश इत्यादीं मध्ये, शरीर शास्त्रानुसार मेंदूचा डावा भाग कार्य करतो. म्हणजे आ...

भोग आणि ईश्वर ६२९   ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    आतापर्यंतच्या दोन भागातील विस्तृत कथनावरून एक गोष्ट लक्षात येते की, बुद्धीच्या सवयी, या संस्काराशी निगडित असतात. बुद्धी ही मनाच्या अत्यंत निकट मानली जाते किंवा तशी ती असते. म्हणूनच मनाच्या लहरी व संवेदना यांचां जलद किंवा कधीकधी अती जलद प्रभाव, सर्वात प्रथम मेंदू अर्थात बुद्धी यावर होतो. कारण कोणत्याही लहरी, स्पंदनं यांचा त्वरित परिणाम स्त्राव अर्थात हार्मोन्स यावर होतो. त्याचप्रमाणे मनाला देहा कडून कार्य करवून घ्यायला बुद्धी या माध्यमाची आवश्यकता किंवा माध्यम म्हणून निकड असते.  त्यावर आधारित विचार किंवा अविचार हे,या हार्मोन्सच्या स्त्रवण्यामुके येतात, जे बुद्धी आणि मन दोन्हींना भारून टाकतात. म्हणजे बुद्धीच्या अविचार किंवा विचार करण्या मागे, मनाच्या लहरींचं प्रसारित होणं आणि बुद्धीचं त्या दिशेने जाणं, या परस्पर सबंधित घटना आहेत. पण या प्रकारे बुद्धीचं झेपावणं किंवा कार्यरत होणं, हे सवयीचा परिणाम आहे. कारण एखादी स्थिती किंवा परिस्थिती अथवा घटना घडते, त्यावेळी त्यावर आपली क्रिया किंवा प्रतिक्रिया ही, आपल्या ब...

भोग आणि ईश्वर ६२८   ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले    विवेकाचा विचार करण्याआधी, बुद्धी म्हणजे काय, यावर जरा विचार करूया. बुद्धी म्हणजे जड तत्वाचं अर्थात पृथ्वी तत्वाचं प्रतीक. मेंदूत असलेल्या पेशींमध्ये, विशिष्ट प्रकारची हार्मोन्स निर्माण करून, त्यातून उत्पन्न लहरी वा संदेश कोणत्याही गोष्टीचं पृथक्करण करण्याची देहात स्थित मेंदू या इंद्रियाची क्षमता. यामध्ये मनाच्या जाणिवा, संवेदना यांचा उपयोग सुद्धा केला जातो. पण तरीही बुद्धी ही कार्यरुपात आणि अस्तित्व स्वरूपात देहाचा भाग गणला जातो. विज्ञान, जीवशास्त्र, शरीर शास्त्र या सर्वांच्या इतक्या वर्षांच्या अभ्यासाने, सिद्ध झालेली आणि आज माहीत असलेली गोष्ट म्हणजे मेंदूवर जितक्या वळ्या, सुरकुत्या या जास्त, त्यानुसार बुध्दीची क्षमता जास्त असते. बुद्धी म्हणजे संकलन, आकलन, पृथक्करण करण्याची क्षणात. मेंदूची उजवी व डावी अशी विभागणी असून, दोन्ही भागात काही विशिष्ट पेशी समूह, विशिष्ट कार्य करण्या साठी बनवलेला किंवा घडवलेला असतो. त्यामुळे त्या त्या विशिष्ट पेशी समुहांवर, ज्ञानेंद्रियां कडून प्राप्त, त्या त्या विशिष्ट, दृश्य, ध्वनी, ...

भोग आणि ईश्वर ६२७   ©® संकल्पना आणि लेखन : प्रसन्न आठवले   आज जवळजवळ तेरा महिन्यांच्या अंतरा नंतर, पुन्हा हा विषय सुरू करताना, कशी सुरुवात होईल, काय लिहिलं जाईल, असे अनेक विचार येत होते. पण दुसरा एक विचार या सर्वांना छेद देऊन पुढे आला. तो म्हणजे एवढे ६२६ भाग सलग ६२६ दिवस, ज्या सद्गुरूंनी लिहून घेतले. तेच माझे श्री ब्रम्हचैतन्य गोंदवलेकर महाराज, इथून पुढचे भाग, लिहून घेतील. कारण आधीचे ६२६ भाग त्यांनीच, कोणत्याही अभ्यासाशिवाय, माझ्याकडून लीलया लिहून घेतले. म्हणजे हे एक वर्षांपेक्षा जास्त काळ न लिहिण्याची आणि आता पुन्हा लिहिण्याची प्रेरणा तेच आहेत.  म्हणून नव्या दमाने, भाग ६२७ पासून पुन्हा लिहायला घेण्याची सद्बुद्धी,त्यांनीच दिली,हे जाणून आणि समजून लगेच बसलो. फक्त एक आहे विषय कुठे होता आणि पुन्हा कुठून सुरू करायचां, हा विचार करण्या पेक्षा, जे, जसं जमेल तसं आणि तिथून सुरू करुया. जे योग्य आणि सर्वांना गरजेचं आहे, तेच महाराज मांडून घेतील. त्यामुळे आता श्रीगणेश करूया आणि पुन्हा एकदा भोग आणि ईश्वर या विषयाला सुरुवात करुया. जय श्रीराम खरतर भोग आणि उपभोग या आपल्या जीवनातील दोन अश...

भोग आणि ईश्वर ६२६   सुखाची प्रत्येकाची व्याख्या ही, वेगवेगळी असते. अगदी एका व्यक्तीच्या बाबतीत सुद्धा ती काळानुरूप बदलती असते. उदाहरणार्थ, सामान्य परिस्थितीत व्यक्तीच्या अपेक्षांची उंची मर्यादित असते किंवा असू शकते. स्वप्न आणि वास्तव यातील भेद, परिस्थिती जाणत असलेलं मन, ओळखत असल्यामुळे, अपेक्षा मोघम असतात, पण स्वप्न वेगळी आणि मोठी असू शकतात. त्यांच्या पूर्ततेसाठी, मनुष्य अनेक खटपटी लटपटी करत असतो. किंबहुना सांसारिक जीवनाचा तो एक अविभाज्य भाग आहे. जीवनात अनेक बदलातून जाताना, अनेकविध चढउतार पाहताना, शिखर आणि पायथा, या दोन्हींचा अनुभव घेत घेत पुढे जावचं लागतं. मन हे सर्व स्थितीत तितकच अविरत पुढे जात राहील, असं होत नाही. याचं खूप महत्वाचं कारण म्हणजे, मनाची चंचलता.  ही चंचलता लवचिकता ते अती स्थिरता या दोन टोकां पर्यंत ताणली जाते. काही मनं पटकन परिस्थितीचा आलेख जाणून, त्यानुसार बदलून, पुढे जातात अर्थात adjust होतात. पण ही elasticity गरजेप्रमाणे असेल तर, योग्य असते आणि प्रसंगी परिस्थितीला वळवण्याची ताकद निर्माण करू शकते. पण ही लवचिकता फक्त परिस्थिती नुसार वळण्यापुरती असेल, तर माणूस...

भोग आणि ईश्वर ६२५     वास्तविक प्रत्येक मनाला एकाग्र करून, अंतिम उद्देशा साठी तयार केल्यानंतर, त्या शांत झालेल्या मनाला, साधनेचा परिसस्पर्श देऊन, त्या एकमात्र ईश्वरी नामाला स्मरण्याची पायरी गाठली की, सर्व उद्देशांची पूर्तता झालीच असं म्हणता येईल. पण... आणि हा पणच, हे उद्देश आणि आपला निर्धार, यामधील मुख्य अडथळा होतो. कारण मनाची एकाग्रता साधण्यासाठी, अनेक खटपटी लटपटी करूनही, मन कोणत्या गोष्टीने, भरकटेल आणि व्यर्थ कर्मात, धर्मात अडकून, प्रवाह सोडेल, हे ईश्वराच्या हातात सुद्धा नाही.  ही गोष्ट वा गुह्य प्रत्यक्ष ईश्वर जाणूनही, बदलू शकत नाही. कारण त्यासाठी लागणारी, एकाग्रतेची ऊर्जा, शक्ती, तेज आणि ओज हे मानवी मनाला प्रदान केल्यानंतर, ईश्वराने स्वतःला, त्या सर्वांपासून अलग केलेलं आहे. हे सर्वात मोठं गुह्य आहे. ईश्वराचा त्यातील सहभाग, मानवी मनाने त्याला अंतरात्म्या पासून साद घातली तरच, घडून येऊ शकतो.  त्यामुळे मनाचा इश्वराशी संवाद साधण्यासाठी, मनाला एकाग्र आणि शांत करून, तयार करणं, ही यातील प्राथमिक आवश्यकता आहे आणि हाच सर्व साधनांचा प्राण आहे. जर हे एकदा साधलं आणि मनाला या...

भोग आणि ईश्वर ६२४     काल आपण पाहिल्याप्रमाणे, मनाला शांत किंवा एकाग्र होण्यासाठी, कुठल्यातरी नादाचा, कल्पनेचा, स्वर सुर यांचा, आनंदात घालवलेल्या क्षणांचा, अश्या कुठल्यातरी माध्यमाचा धागा पकडावा लागतो. हे मानसशास्त्र सुद्धा सांगतं आणि धर्मशास्त्र सुद्धा सांगतं. यामध्ये एकाग्र होण्यासाठी हा शब्द मुद्दाम वापरला, कारण सुरवातीला, आपल्याला मनाला कुठेतरी गुंतवून शांततेचा आणि एकाग्रतेचा अनुभव द्यावा लागतो. म्हणजे एकदातरी या अनुभवाची गोडी घडवावी किंवा व्हावी लागते. तरच मनाला, त्याचा आस्वाद जाणवतो आणि मन ती शांतता आणि एकाग्रता यांत,स्वतःला गुंतवून घेण्यासाठी सिद्ध किंवा तयार होतं. ही जाणिवेची जागृती, हाच जगतातील सर्व साधनांचा उद्देश आणि आत्मा आहे. नवविधा भक्तीचा, कर्मकांडाचा, ज्ञान, वैराग्य, सन्यास इत्यादी सर्व मार्गांचा, अंततः उद्देश मनाला त्या गोडीपर्यंत घेऊन जाणं हाच आहे. हेच अध्यात्मिक ज्ञानाचं सर्वात मोठं गुह्य आणि सार आहे.  एकदा माणसाच्या मनाला, याची गोडी, स्वाद, आस्वाद यांचा अनुभव आला की, मनच आपोआप त्याच्या प्राप्ती साठी मार्ग शोधून काढण्याचा प्रयत्न करतं. अशांत, अस्वस्थ, ...

भोग आणि ईश्वर ६२३     कालचा विषय पुढे नेऊया.   या संपूर्ण विश्वाचा आधार असलेला विश्वात्मा, नेहमी शांततेत रत असतो. कारण मन प्रगाढ शांततेत असताना, मन खऱ्या अर्थाने आनंद अनुभवतं. म्हणजे एरवी त्याला अनुभवास येणारा आनंद हा प्रसंगानुसार येणारा असतो. वास्तविक अर्थाने तो खरा आणि नित्य अनुभव किंवा आस्वाद नाही. खरंतर आस्वाद हा एखाद्या गोष्टीची चव चाखली की वापरला जाणारा शब्द आहे.  तो शब्द इथे कसा वापरता येईल, असा एक सहज प्रश्न मनात येऊ शकतो. पण आपण तेही जाणून पुढे जाऊ. आस्वाद हा एकप्रकारचा अनुभव असतो. सहसा चवीसाठी वापरतो. पण कोणत्याही गोष्टीचा अनुभव जेंव्हा जिव्हे व्यतिरिक्त मन घेतं, तेंव्हा तोही एक प्रकारचा आस्वादच असतो. आस्वाद घेणं ही एखाद्या पदार्थाचा गंध आल्यानंतर मनात, त्याबद्दल इच्छा जागृत झाल्यानंतर घडणारी कृती आहे.  तर असा आस्वाद शांततेचा घेण्यासाठी मनात तशी इच्छा जागृत होणं महत्वाचं आहे. यासाठी आपलाच एखादा अनुभव आठवावा. उदाहरणार्थ, आपण कधीतरी एखाद्या थंड हवेच्या स्थळी, किंवा आपल्या आवडत्या गावी जातो. तिथे आपण एक वेगळाच आनंद अनुभवतो. तो वास्तविक अनुभव असतो. प...

भोग आणि ईश्वर ६२२     कालचा विषय पुढे नेऊया. पण खरच असं connect करता किंवा होता येतं का आणि यासाठी काय, कसे प्रयत्न करावेत, कोणत्या घटकांची जाणीवपूर्वक मशागत मनात करावी व कोणते तण काढून टाकावेत, यावर आजच्या भागात चर्चा करूया.   मुळात मनाला असं connect किंवा dosconnect करता येतं, हीच बऱ्याच जणांसाठी आश्चर्याची गोष्ट आहे. कारण देहाच्या वेष्टनात, नसानसात भरून राहिलेलं मन, ज्ञानेंद्रियांच्या समक्ष, साक्षीने वा समोर घडणाऱ्या घटनांच्या प्रभावापासून अलग किंवा aloof ठेवता येणं ही एक तपश्चर्या आहे. तपश्चर्या यासाठी की, तसं स्वतःच्या मनाला देहापासून विलग करता येण्यासाठी मनाला काही शिस्त किंवा सवय करावी किंवा एकप्रकारची विशिष्ट वागणूक द्यावी लागते.  यासाठी मनाला एकतर शांत, आजूबाजूच्या कोणत्याही घटनेपासून separate करता येण्याची लावण्यासाठी, सर्वात प्रथम, अतिचंचल, शीघ्र दोलायमान होण्यापासून परावृत्त करता येण्याचा अभ्यास करता आला पाहिजे. याचं एक शास्त्र आहे. या प्रक्रियेत सर्वात आधी मनाला शांत करण्याचा अभ्यास करावा लागतो.  यासाठी योग, ध्यान, नामस्मरण इत्यादी माध्यमातून ...

भोग आणि ईश्वर ६२१    श्रावणात सुरू झालेला उत्साहाचा झरा, पुढे गणपतीला एका छोट्या नदीचं रूप धारण करतो. मधले पक्षातले पंधरा दिवस, जरा त्या नदीला वळणं लावण्यात जातात. त्यानंतर नवरात्रात, उत्साहाची तीच छोटी नदी, एका मोठ्या विस्तीर्ण नदीचा आकार धारण करते.  नवरात्रातील या पूर्णस्वरुप नदीच्या पात्रातील उत्साह, संपूर्ण मन:क्षेत्र व्यापून टाकण्यासाठी, वाहायला सुरुवात होते. साधारण दसऱ्याला, मनाचा हा उत्साह, मनाचं हे स्वास्थ्यरुप तेजोवलय, मनातील अनेक निरुत्साही, निराशाग्रस्त, नकारात्मक वलयाना, लहरींना, नष्ट करून, शुद्ध, सकारात्मक, उत्साहित लहरी व वलयात परावर्तित वा रूपांतरित करतो.  इथून, म्हणजे दसऱ्यापासून या उत्साहाच्या प्रचंड जलाशयाची वाटचाल, दिवाळी नामक महाप्रचंड महासागराकडे सुरू झालेली असते. मनाला पंचगुणीत, शतगुणीत, सहस्त्रगुणीत आनंदी आणि उत्साही करण्याच्या मार्गातील, हा दसरा हा खूप महत्वाचा आणि उत्साहाचा प्रारंभ दिन आहे.  म्हणूनच, या दिवशी, उत्साहाच्या या महासागराकडे नेणाऱ्या, आनंदाच्या विस्तीर्ण जलाशयातील काही भाग, आपण आपल्या मनाला मिळवून देण्याचा प्रयत्न करावा. यास...

भोग आणि ईश्वर ६२०     माणूस उपभोग घेत असताना कधीही हा विचार करत नाही, जो भोग भोगताना करतो. तो विचार म्हणजे, आता भोगांची परिसीमा झाली, माझी इथून पुढे भोग भोग ण्याची तयारी व इच्छा नाही. पण हाच विचार मनुष्य उपभोग, सुख इत्यादी काळात कधीही करत नाही. त्या काळात, हेच सुख, हाच काळ, हेच सर्व अमर्याद काळा पर्यंत असच सुरू राहूदे, हाच विचार त्याच्या मनात सतत येतो. तश्याच इच्छा मनात जागृत होतात. म्हणजेच सुखाबाबत मनुष्य नेहमी सकारात्मक असतो.  पण दुःख व भोग याबाबत कायम असाच विचार माणूस करतो की, मला हे का प्राप्त झालं, मी असं काय कर्म केलं, किंवा मी कुणाचं असं काय वाकडं केलं की, हे भोग मला प्राप्त झाले. अजून कितिकाळ हे दुःखं माझ्या वाट्याला येणार आहे. इथेच खूप मोठी चूक आपण करून बसतो. म्हणजे काय करतो तर, नकारात्मक दृष्टी धरून, अनिच्छेने स्वीकारून, त्यावर मनाला, टोचण्या देतो. त्याचा अत्यंत चुकीचा परिणाम होतो. कसा त्यावर चिंतन करूया.  मुळातच दुःख भोग हा नकारात्मक काळ असतो. त्यातच आपण विचारही नकारात्मक करतो. तेही एकप्रकारचं कर्मच आहे. तेही आपला परिणाम दाखवणार किंवा घडवून आणणार. अश...

भोग आणि ईश्वर ६१९     इच्छा नसतानाही या मालिकेत दीर्घ खंड पडला, त्याबद्दल दिलगिरी व्यक्त करून, मालिकेचा मागील शेवटचा लेख पुन्हा मांडत आहे, म्हणजे विषयाची सलगता राहील. त्यामुळे संध्याकाळी लेख क्रमांक ६२० मांडून, महाराज कृपेने, ही मालिका पुन्हा सुरू होईल, हा विश्वास धरुया.  भोग या शब्दाचा विचार केला तर त्यातच आपल्याला आपल्या भोग आणि उपभोग याचं रहस्य सापडेल. दोन्ही शब्दात भोग हा शब्द आहेच. म्हणजे सुखात आणि दुःखात दोन्ही परिस्थितीत देह जे भोग भोगतो, त्याची संपूर्ण जबाबदारी वास्तविक स्वत:वर येते. कारण भोग भोगण यात भोगणारा तोच असतो, जो त्यांची इच्छा मनात धारण करतो. आता इथे प्रश्न निर्माण होतो की कोणी कधीतरी भोग अर्थात दुःख किंवा त्रास यांची कामना करेल का.  प्रश्न योग्य आहे. कारण कोणीही कधीही आपल्याला उपभोग प्राप्त व्हावा यासाठीच कर्म करतो. कर्माचा सबंध देह, बुद्धी व मन यांच्याशी येतो. देहाने केलेलं कर्म बुद्धी व मन यांना मान्य असो वा नसो, पण देह मन व बुद्धी तिन्हींना भोगावे लागतात आणि उपभोग सुद्धा तिघांनाही प्राप्त होतात. आता मूळ प्रश्नाकडे येऊन, त्यांचं चिंतन करूया...

भोग आणि ईश्वर ६१८ (१डिसेंबर, २०२० पासून प्रतिदिन अखंड)  अतींद्रिय शक्ति म्हणजे विधात्याने या देहात केलेली अत्युच्च यंत्रणा सुरू होऊन, अनावधानाने किंवा प्रयत्नपूर्वक, काही संदेशयंत्रणा सुरू झाली, की विधात्याशी संवाद साधण्याच्या कामाला कुठेतरी, सुरुवात होऊ शकते. पण या अतींद्रिय शक्तीचा वापर हा फक्त सकारात्मक आणि सहाय्यक कार्यासाठी केला जावा, अशी विधात्याची देखील इच्छा किंवा अपेक्षा आहे. म्हणूनच या शक्तीचा अती व गैरवापर टाळणे हे श्रेयस्कर. मनाच्या एकाग्रतेचा सहजसुंदर परिणाम अस, ज्याला म्हणता येईल आणि मनाच्या शक्तीच्या विकासाच्या पात्रतेवरून या शक्तीचा विकास अवलंबून असतो. किंबहुना अध्यात्मिक मार्गावरील सर्वच वाटचाल ही मनाच्या विकसित होण्यावर आणि अतिरिक्त ऊर्जा व शक्ती प्राप्त करण्यावर अवलंबून आहे. अतींद्रिय शक्ती ही अनेक प्रकारच्या उपसानेतून प्राप्त करता येते. प्राप्त केलेली, टिकवून ठेवणं आणि टिकल्यानंतर, तिचा सुनियोजित व योग्य पद्धतीने उपयोग किंवा सदुपयोग करण महत्वाचं आहे. अतींद्रिय शक्ती प्राप्ती किंवा विकास हे कुंडलिनी शक्ती प्राप्ती, या इतकचं गूढ आणि गहन आहे. मुळात ती कोणाला प्राप...