prasanna athavale

भोग आणि ईश्वर  ३९६  ईश्वर आराधना, स्मरण प्रार्थना हा सर्वात मोठा बीजमंत्र आहे, मुख्यतः कलियुगातील भक्तिमार्गाचा. पण याची बुद्धी होणं, त्यानुसार लक्षात येणं आणि प्रत्यक्ष त्यानुसार कर्म करणं, या तिन्ही गोष्टी एकत्रित घडणं, सद्गुरूकृपे आधीन आहेत. कारण बुद्धी भ्रमित करायला आणि योग्य कर्म करण्याची बुद्धी होण्यासाठी, पुन्हा आपल्याच कर्मफलाची गती कारण आहे.  म्हणजे योग्य कर्म आणि अयोग्य कर्म करण्याची बुद्धी व इच्छा उत्पन्न होणं, आपण कर्माने लिहू शकतो. पण त्यानुसार प्रत्यक्ष कर्म घडू शकण्यासाठी वृत्तीची, चित्ताची शुद्धता ही सहजसाध्य गोष्ट नाही. कारण मन व बुद्धी हे, क्षणक्षण काहीनाकाही चिंतन व चिंता यांचं स्मरण करतच असतात. याशिवाय, संचित, या जन्मातील कर्म, प्राप्त परिस्थिती, आपला संपर्क येतो, त्या माणसांच्या  विचार व आचार लहरींचा सामूहिक परिणाम, या सर्वांचा दबाव मनावर आणि बुद्धीवर प्रचंड प्रमाणात असतोच.  या सर्वांतून मन बुद्धी व देह यांची सांगड घालून योग्य कृती वा कर्म करणं हे फक्त प्रारब्ध वा संचित यावर अवलंबून ठेवलं, तर घडणारं प्रत्येक कर्म, हे योग्य वा अयोग्य दोन्हीपै...

भोग आणि ईश्वर  ३९५  सत्ययुगातील परिस्थितीबाबत आपण लेख क्र ३९३ मध्ये बोललो,त्या लेखाचा पुढील भाग आज पाहूया. सत्ययुगा तील परिस्थिती, नंतरच्या प्रत्येक युगात हळूहळू बदलत गेली. मानवी मनाचा विचार करता,साधनेची आवश्यकता आणि आजूबाजूची परिस्थिती यांचं प्रमाण हे मनाबाबत व्यस्त आहे. सत्ययुगात माणसं ही बहुतांशी पापभिरू, दैववादी,साधी व सरळ असल्या मुळे आणि राज्यव्यवस्था उत्तम असल्यामुळे आणीबाणीचे किंवा युद्धाचे प्रसंग हे सर्वसामान्य जीवांपर्यंत फारसे जाऊ दिले जात नसत.  परकीय संकटं झेलायला व शत्रूशी समरात दोन हात करायला राजा आणि सैन्य हे सक्षम होते आणि त्यांच्या कर्तृत्वावर जन सामान्यांचा असलेला विश्वास सार्थ होता. सूर असुर आणि मानव यांचं, निश्चित ओळखता येणारं वेगळं अस्तित्व होतं. त्यामुळे आपला हितकारक कोण व हितशत्रू कोण हे जनांना ज्ञात होतं. या सर्व गोष्टींमुळे रोजच्या जीवनात , देवांच्या किंवा राजाच्या सहाय्यची आवश्यकता कमी जरूरीची वाटे.  याच व्यवस्थेत, प्रत्येक युगात, प्रत्येक टप्प्यात होत गेलेल्या स्थित्यंतरातून, सामान्यांच्या जीवनाची वाटचाल अभय स्थितीकडून भयग्रस्ततेकडे होत गेली...

भोग आणि ईश्वर  ३९४  वास्तविक आज ३९३ व्या भागाचा विषय पुढे न्यायचा आहे. परंतु आज माझे सद्गुरू, श्रीब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज, यांच्या पुण्यस्मरणाचा दिवस असल्यामुळे, त्यांना प्रिय असलेले नाम, या विषयावर आज चिंतन करूया आणि ३९३ भागाचा विषय, उद्या ३९५ भागात पुन्हा सुरू करूया.  महाराजांनी आपलं संपूर्ण आयुष्य, फक्त एक नाम या विषयासाठी वाहिलं. देहत्यागापश्चात सुद्धा, चैतन्यमय स्वरूपात, त्यांच्या अस्तित्वाची प्रचिती, आजही साधकांना येते.  मुळात नाम का घ्यावं, याचं एक महत्वाचं संयुक्तिक कारण म्हणजे जीवाची गती काय आहे आणि कर्म फलाचा व्याप किती आहे, हे ईश्वर व सद्गुरू दोघेच जाणतात. प्रारब्ध व संचितातील जमा पुंजी, हा आपणच जमा केलेला पसारा आहे. त्यामध्ये विषयात राहून केलेल्या कर्माची बीजं, किती व सत्कृत्याची बीजं किती, हे काळाला ज्ञात आहे. पण ते फलस्वरूपात समोर येईल त्यावेळी, आपण अत्यंत हर्षभरीत किंवा अतिशय दुःखी होऊ.  वास्तविक दोन्ही स्थिती या चुकीच्या आहेत. त्याचा परिणाम म्हणून, आपण त्या आनंदात वा दुःखात सद्यस्थितीचं कर्म हरवून बसतो. म्हणजेच वर्तमान कर्म करताना, भोगत असल...

भोग आणि ईश्वर  ३९३  इतकं प्रदीर्घ विश्लेषण, कलियुगाच्या गुणधर्माचं, करत असताना अजून काही मुद्दे लक्षात येतात, त्याचं चिंतन आवश्यक आहे.  जपतप, साधना आणि ईश्वरप्राप्तीच्या वा मोक्षप्राप्तीच्या मार्गाचा प्रवास हा युगांच्या प्रवासात खडतरपणाकडून सुलभतेकडे झाला आहे.  मोक्षाची वाट सत्ययुगात अत्यंत तापदायक, खडतर आणि कष्टसाध्य होती. पुराणं आणि रामायणासारखी महाकाव्य वाचताना जाणवणारी महत्वाची गोष्ट म्हणजे त्याकाळी आयुष्याचा काळ हजारो वर्षांचा होता.  त्यामुळे त्याच प्रमाणात तप जप व साधनेच्या सर्व मार्गां वरील मार्गक्रमण करावं लागत असे. मुळात अश्या साधनेच्या मार्गात अनेक व्यवधानं पाळावी लागत. गुरुकृपा प्राप्ती हा सर्वात कठीण टप्पा होता.  हजार हजार वर्षे वाट पाहून, त्यानंतर सद्गुरू एखाद्याला असीम कृपेची अनुभूती देत असत. याचं महत्वाचं कारण सर्वसाधारण जन हे पापभिरू आणि पुण्यमार्गी असल्या मुळे, त्यातून योग्य निवड करून, त्या पात्र जीवाला मोक्ष मार्गावर अग्रेषित करणं,ही महत्वाची जबाबदारी सद्गुरूं वरील खरं उत्तरदायित्व होतं.  यामागे सर्वात महत्वाचा उद्देश, साधनेची, मार्गा...

भोग आणि ईश्वर  ३९२  गेल्या सात आठ भागातील, कलियुगाबाबतच्या विस्तृत कथेमधून लक्षात येणारे काही ठळक मुद्दे आपण आज बघूया.  प्रत्येक युगाची वा त्या त्या युगांच्या स्वामींची स्वतःची मालकी, त्या त्या काळावर असते. म्हणजेच त्या संपूर्ण काळावर त्या युगास्वामींची सत्ता असते हे निर्विवाद. तो स्वामी त्या काळातील ब्रह्मांडाचा प्रबंधक अर्थात मॅनेजर असतो.  यातून एक गोष्ट स्पष्ट होते की, भगवंत ज्यावेळी एखादी रचना वा निर्मिती करतात, त्यावेळी, त्या रचनेला व त्यातील प्रत्येक घटकाला,  पूर्ण स्वातंत्र्य प्रदान करतो. त्या काळाला व्यक्त होण्याची व त्या त्या युगानुसार सर्व घडण्याची पूर्ण व्यवस्था वा मुभा त्या युगास्वामींला असते.  म्हणजेच आज आपण लोकशाहीबद्दल जे बोलतो, वास्तविक त्या लोकशाहीचा खरा जनक वा त्या संकल्पनेचा उद्गाता स्वतः भगवंत आहे. आपल्या इथल्या व्यवस्थेप्रमाणे ईश्वरनिर्मित या व्यवस्थेत काय काय गोष्टी आहेत, हे आपण आता तपासून पाहू.  व्यक्तिस्वातंत्र्य, विचारस्वातंत्र्य, व्यक्त होण्याचं स्वातंत्र्य, वर्तणुकीचं स्वातंत्र्य, अभिव्यक्तीचं स्वातंत्र्य अशी आज अस्तित्वात अस...

भोग आणि ईश्वर  ३९१  श्रीब्रम्हाजी म्हणाले, वास्तविक पाहता,  जो संघर्ष, प्रत्येक युगात आहे, तोच कलियुगातसुद्धा आहे. सत्य, धर्म, न्याय व नीती, या चार मूल्यांचा संघर्ष प्रत्येक युगात, मानवी रुपात प्रकट झालेल्या, विश्वात्म्याच्या परामांशाला, मानवी देहात, असताना करावाच लागणार. प्रत्येक युगातील, तात्कालीन राजकीय , सामाजिक परिस्थिती व नैतिक, आर्थिक मूल्य, त्यामधून, कोणाचा विजय होणार हे ठरत जाईल.  आधीच्या तीनही युगात, जपतप, साधना, पुण्यकर्म इत्यादींचं सामर्थ्य हे निर्विवाद असेल. कारण ही मूल्य जपली जावीत, जोपासली जावीत आणि याच मूल्यांच्या आधारे धर्म व न्याय हे वृद्धिंगत होत जावेत, अशी त्या त्या युगांच्या इष्टदेवतेची अर्थात युगांच्या स्वामींची इच्छा असेल.  पण कलियुगात प्रत्यक्ष त्या युगाचा स्वामी कली, हाच अधर्म अनीती, अनाचार या सर्वांच्या मागे ठामपणे उभा असेल. फक्त उभाच नसेल, तर त्यांना प्रोत्साहित करून, त्यांची गती वाढवेल. त्याद्वारे त्या युगातील कर्मांना, न्यायाला, नीतीला, धर्माला व आचाराला भ्रष्ट करून, आपली इच्छा व वासना तृप्त करण्याचा पूर्ण प्रयत्न करेल व करत राहील....

भोग आणि ईश्वर  ३९०  श्रीब्रम्हाजी पुढे सांगत होते. हे संपूर्ण जगत एका तराजू प्रमाणे आहे. सत्य आणि असत्य, सुख आणि दुःख, हास्य आणि कारुण्य या त्या तराजूच्या दोन तागड्याच्या दोन बाजू आहेत. या दोन्ही कर्माचा भाग  आहेत. तराजूत एका बाजूला वजन आणि दुसऱ्या बाजूला त्या तुलनेत वस्तू, धान्य, इत्यादी जिन्नस ठेवण्यात येतात.  हे जिन्नस तिथपर्यंत टाकण्यात येतात, जोपर्यंत ती बाजू, वजन ठेवलेल्या बाजूसमान होतं नाही. कलियुगात हीच गोष्ट खरतर एक गुह्य असेल आणि जो हे जाणेल, त्याला या सर्व गुंत्याची तोड माहिती असेल वा माहिती होईल. जसजसा पाप, अपराध, प्रमाद, अत्याचार, अनीती, अन्याय इत्यादी तागडीच्या दुसऱ्या भागाला खाली नेतील त्यावेळी तागडीच्या दुसऱ्या बाजूत, पुण्य वाढण्यासाठी तशी परिस्थिती निर्माण व्हावी म्हणून ईश्वरी प्रयत्न वेगवेगळ्या स्वरूपात होतील.  म्हणूनच साधनांची सुलभता वा साधनांनी साध्य होणारं, सहज वा कमी श्रमांनी प्राप्त होण्याची व्यवस्था वा तरतूद  कलियुगा चाच परिणाम म्हणून आपोआप होईल. त्यामुळे आधीच्या युगात पाप करणं हे हीन निंदनीय कमी दर्जाचं कृत्य समजलं जायचं, तेच कलियुग...