prasanna athavale

भोग आणि ईश्वर  २८६  एक गोष्ट आपल्या लक्षात आली की, जाणिवांची जागृती, ही मनातील त्या त्या शक्तिकेंद्रांवर अवलंबून आहे आणि त्यावर येणारी क्रिया व प्रतिक्रिया सुद्धा. म्हणजे येणारे विचारसुद्धा शक्तिकेंद्रांवरच अवलंबून आहेत.  आता या तयार झालेल्या साखळीचा भेद कसा करायचा,हाच महत्वाचा प्रश्न आहे. इथे काही गोष्टी इच्छाशक्तीच्या बलावर आणि मनातील सकारात्मक ऊर्जेवर अवलंबून आहेत.  म्हणजे जर मनात थोडीशी जरी सकारात्मकता शिल्लक असेल, तर वरील चक्र भेदण्याचा विचार मनात येऊ शकतो आणि त्यादृष्टीने इच्छाशक्ती कार्यरत होऊन, मनाला सकारात्मक सुरवात करायला प्रोत्साहित करू शकते. इथेच माऊलींच्या अभंगातील एक चरण आपण विचारात घेऊया. या थोड्याशा सकारात्मकतेला कार्यप्रवृत्त करण्यासाठी माऊली सांगतात की, देवाचिये द्वारी, उभा क्षणभरी, तेणे मुक्तीचारी, साधियेल्या.  म्हणजेच जर अंशमात्र जरी सकारात्मक भाव मनात कुठेही शिल्लक असेल, तर क्षणमात्र जरी आपण मनाने वा मनापासून देवाच्या दारी उभे राहिलो, तरी चारी मुक्ती साध्य झाल्या असे म्हणायला हरकत नाही. इथे देवाचिये द्वारी म्हणजे हृदयातील भगवंत मंदिरात, क्षण...

भोग आणि ईश्वर  २८५  ज्ञानेंद्रियांनी ग्रहण केलेली माहिती मेंदूमार्फत मेंदूतील पेशी आणि अदृश्य इंद्रिय मन यांच्याकडे पाठवली जाते.  मनातील जागृत शक्तिकेंद्रे, पुन्हा लिहितो मी, मनातील जागृत शक्तिकेंद्रे, त्या शक्तिकेंद्रांची क्षमता व ज्ञान या आधारे या माहितीचं व ज्ञानाचं पृथक्करण करून त्यावर क्रिया अथवा प्रतिक्रिया देण्याबद्दलची आज्ञा, ज्ञानेंद्रियांना पोचवतात. म्हणजे यात घेतलेल्या निर्णयाची गुणात्मकता आणि परिणाम, शक्तिकेंद्रांवर अवलंबून आहे.  म्हणजेच मानवी मनातील ज्या शक्तिकेंद्रांना आपण ज्ञानाचं खाद्य पुरवतो, त्यानुसार त्या त्या शक्तिकेंद्रांना चालना व जाणिवांची जागृती प्राप्त होते. संतश्रेष्ठ ज्ञानोबामाऊली ज्यावेळी म्हणतात की जाणीवनेणिव भगवंती नाही, याचा अर्थ, जाणीवच नाही असा होत नाही वा तसा घ्यायचा नाही. तर मनातील ज्या शक्ति केंद्रांना बळ प्राप्त व्हायला हवं, त्यांना ते प्राप्त न झाल्या मुळे, चुकीच्या शक्तिकेंद्रातील जाणीवा जागृत आहेत, ज्यामुळे चुकीचं आकलन होऊन, चुकीचे निर्णय आणि चुकीच्या कर्म फलाची साखळी निर्माण केली जाते.  या मध्ये मनातील चुकीच्या शक्तिकेंद्...

श्रीगणेशाय नमः  गजवदना भालचंद्रा लंबोदर फणीवरा एकदंता विनायका वंदितो तुज गौरीसुता  शिरी तव मुकुटमणी शोभत त्रिपुंड गंध भाळी विराजित हेमकुंडले शूर्पकर्णी तव डुलत  मुखी तव सहस्त्र सूर्याचे तेज हे शंभुनंदना एकदंता विनायका वंदितो तुज गौरीसुता  गळा घातल्या अष्टमाला शुंडा शोभते नक्षत्रमाला उपरणे मयूर नक्षीकला सजली अवघी सृष्टी स्वागता गिरीजाकुंवरा एकदंता विनायका वंदितो तुज गौरीसुता  कंठी कौस्तुभमणी शोभतो दोंदी सर्पराज नीत विराजितो सुवर्णपट्टा रत्नजडित शोभतो पितांबर मूर्त मनोहर रिद्धीसिद्धी वरा एकदंता विनायका वंदितो तुज गौरीसुता पैंजण रुणझुण निनादती स्वरमधुर गंधर्व गीत गाती सुरांचा महोत्सव त्रिजगती नर्तनी गायनी गुंगून मोहित केले तू जगता एकदंता विनायका तुज वंदितो गौरीसुता  मूर्ती प्राणप्रतिष्ठा करुनिया  पूजन अर्चन करती भक्तप्रिया मोदक लाडू अर्पिती नैवेद्या सकल भक्त रक्षण ब्रीद राखीसी हे वरदा एकदंता विनायका तुज वंदितो गौरीसुता  प्रसन्न करसी भक्तजना चिंतामणी तू हे मोरया आठवले शब्द कवनी या  स्वीकारिसी हे गीत वाहिले चरणी मोरया  एकदंता विनायका तुज वंदि...

भोग आणि ईश्वर  २८४  काल आपण मनातील शक्तिकेंद्रांविषयी माहिती घेतली. शरीराने दिलेला प्रतिसाद हा कान, डोळे आणि बुद्धी आदी ज्ञानेंद्रियांनी नोंदलेल्या बाह्य जगातील घटनांचं, मनातील सर्वात संवेदनशील शक्तीकेंद्राने  केलेलं आकलन आणि त्या आकलना नुसार मनाकडून बुद्धीमार्गे देहाला दिला गेलेला प्रतिसाद असतो. तो आदेश स्वरूपात मेंदूकडून, एकदा देहाकडे प्रसारित केला गेला की, देह, जो एक स्क्रीन आहे आतून आलेल्या संदेशाला दृकश्राव्य स्वरूपात प्रक्षेपित करणारा, त्या संदेशाला क्रियात्मक रुपात प्रक्षेपित करतो.  थोडं जड जाईल कळायला पण हेच सत्य आहे. कारण, आपण मागे पाहिलं त्याप्रमाणे, संपूर्ण मानवी देह हे एक यंत्र आहे, ज्यामध्ये अनेक स्वयंचलित व्यवस्था, विधात्याने स्थापित करून दिल्या आहेत. त्या त्या व्यवस्थेला ते ते कार्य दिलं आहे आणि त्याचं कर्म स्वरूपात प्रक्षेपण, अर्थात क्रिया किंवा प्रतिक्रिया या रुपात, देह वा देहाची इंद्रिये आणि अवयव, आज्ञेनुसार, पार पाडतात. ही सर्व व्यवस्था बुद्धी व मन या दोन नियंत्रकांवर चालते.  ही दोन नियंत्रके, त्यांना प्रत्येक घटनेचं झालेलं आकलन व त्यानुसार कर...

भोग आणि ईश्वर  २८२  शांत बसण्याचा अभ्यास मुद्दामहून करावा लागतो, यातच मनाचं सामर्थ्य लक्षात येतं. म्हणूनच आपलं कार्य ती शक्ती, ते बल वा ते सामर्थ्य वळवण्याचं आहे. ऊर्जा आहेच, तिला शांत करण्याचा अभ्यास हा, मुळात त्या उर्जेला योग्य कार्यासाठी मार्गस्थ करणं , यासाठी करायचा. ज्याला इंग्रजीत channelisation म्हणतात ते करण्यासाठी मनाला आधी शांत करणं गरजेचं असतं. जसं प्रवाह बदलण्यासाठी आधी त्याला बांध घालून अडवणं गरजेचं असतं.  म्हणून शांत बसण्याचा अभ्यास नेटाने आणि नेमाने, ठराविक काळ करणं गरजेचं आहे. कारण तरच दोन गोष्टी साध्य होतील, एक म्हणजे मन शांत होईल, जेणे करून मनाला स्थिरता येईल आणि दुसरं म्हणजे मन जे बाह्य जगतात फिरत आहे, त्याला आत डोकावून बघायची जाणीव जागृत होईल. कारण एकदा शांत झाल्यावर मनात असे अनेक विचार जागृत होतात, जे अन्यथा कधीही मनात आलेच नसतील किंवा कल्पनेत सुद्धा डोकावले नसतील.  कारण मन हे अद्भुत रसायन आहे. त्याला पुरेसं शांत होऊ दिलं, की त्याच्या अमर्याद शक्ती व ऊर्जेने अनेक कार्य व त्या कार्यांचे विचार सिद्ध होऊ शकतात. ज्यावेळी मन शांत होईल, मनातील जाणिवांच...

भोग आणि ईश्वर  २८३  आपण काल मन आणि मनातील शक्तिकेंद्र यांची माहिती घेतली. आता या शक्तिकेंद्रांचं कार्य कसं चालतं ते थोडक्यात अभ्यासूया. ऑक्युप्रेशरचा अभ्यास करणाऱ्यांना माहीत असेल की, शरीरावर बऱ्याच ठिकाणी त्वचेला लागून, विशेषतः तळहात, तळपाय आणि बोटं यांवर, शरीरातील वेगवेगळ्या भागात जाणारी आणि त्या त्या भागाचं नियोजन व नियंत्रण करणारी केंद्र आहेत. त्याचा अभ्यास केलेल्यांना माहीत असतं की कोणत्या भागावर नियंत्रण करणारी केंद्रे, कुठे कुठे आहेत.  ज्यावेळी काही शारीरिक त्रास, विशेषतः वेदना होतात किंवा शरीरातील एखाद्या भागाचं कार्य बिघडतं, त्यावेळी त्याचं जे शक्तिकेंद्र शरीरावर त्वचेजवळ असेल, त्या केंद्राला विशिष्ट बलाने दाब दिल्यास, त्या केंद्रावर आधारित शरीराच्या त्या भागाचं कार्य काही काळात पुनः पूर्ववत होतं. हे एक शास्त्र आहे आणि माणसाला निसर्गाने वा विधात्याने दिलेल्या बुद्धीच्या जोरावर, मानवाने साध्य केलेलं हे एक यश आहे, जशा इतर अनेक, यशाच्या पायऱ्या, विज्ञानाच्या आधारावर मानवाने साध्य केल्या आहेत. याच तत्वावर आधारित अनेक केंद्रे, मनात आहेत वा असतात. अवकाशात ज्याप्रमाणे ए...

भोग आणि ईश्वर  २८१  मनाला स्वस्थ बसून अवलोकन करण्याची क्रिया काही दिवस ठराविक वेळात केल्यानंतर, मन स्थिर व्हायला सुरुवात होते.  कारण इतके दिवस बंडखोरी करणारं आणि मुद्दाम अविचाराने किंवा विचारांची भेळ करणारं मन, अश्या पद्धतीच्या प्रयोगाने आधी उल्हसित आणि नन्तर हळूहळू शांत किंवा पदपथावर यायला सुरुवात होते. एक उदाहरण घेऊ म्हणजे मुद्दा लक्षात येईल.  ज्यावेळी एखादं वाहन अनियंत्रित होण्याची भीती वा धोका निर्माण होतो, त्यावेळी सर्वात प्रथम अश्या वाहनाचा वेग कमी करण्याचा प्रयत्न करावा. म्हणजे काही वेळानंतर जेंव्हा वेग कमीतकमी मर्यादेपर्यंत खाली येतो, त्यावेळी मग गाडीवर पुन्हा नियंत्रण पूर्ववत प्रस्थापित करता येतं. आता हा प्रयोग, वाहनावर ठीक आहे, शेवटी ते मशीन आहे आणि जशी आज्ञा मिळेल त्यानुसार कार्य करणं हेच त्याचं तत्व आहे.  मनाचं तसं नाही, हे खरं आहे. पण म्हणूनच हळूहळू प्रयत्न करून त्याच मनाला शांत बसण्याची सवय लावायला सुरवात करायला हरकत नाही. आता आपण शीघ्रकोपी लोकांचा विचार करूया. मागील लेखात म्हटल्याप्रमाणे त्यांना काहीही न बोलता, थोडे दिवस, फक्त ऐकून घेण्याचा सराव आ...