Skip to main content

Posts

अथर्वशीर्षातील मुख्य गाभा असलेल्या श्लोकाचा अर्थ.

अथर्वशीर्षातील मुख्य गाभा असलेल्या श्लोकाचा अर्थ.  गेले काही दिवस अथर्वशीर्ष यावर विचार करत असताना आज जे सुचलं ते मांडत आहे. यावर चिंतन व्हावं. खरंतर गहन विचार करत असताना आज अचानक हा गाभा सापडला, जे संपूर्ण अथर्वशीर्षांचं सूत्र असावं असा माझा कयास आहे.  प्रत्येक देवतेचा एक बीजाक्षर मंत्र असतो. श्रीगणेशाच्या बाबतीत तो काय आहे याचा उल्लेख अथर्वशीर्षामध्ये या सातव्या श्लोकात सापडतो.  त्याचं विस्तृत विवेचन पुढे मांडत आहे. गणादि पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं। अनुस्वार: परतर:। अर्धेन्दुलसितं। तारेण ऋद्धं। एतत्तव मनुस्वरूपं। गकार: पूर्वरूपं। अकारो मध्यमरूपं। अनुस्वारश्चान्त्यरूपं। बिन्दुरूत्तररूपं। नाद: संधानं। सं हितासंधि: सैषा गणेश विद्या। गणकऋषि: निचृद्गायत्रीच्छंद:। गणपतिर्देवता। ॐ गं गणपतये नम:।।७।। श्रीगणेशाच्या अद्याक्षरातील ग् ज्याला अ हा वर्ण जोडून त्यावर अनुस्वाररूप बिंदू देऊन त्याचा अनुनासिक उच्चार केल्यानन्तर जो नाद निर्माण होतो त्याला ओंकार जोडला की जो बीजाक्षर मंत्र तयार होतो त्याला श्रीगणपती देवतेच्या नामाने युक्त करून जो गायत्रीमंत्र तयार होतो तो मनातील...

भोग आणि ईश्वर १०

भोग आणि ईश्वर  १० आतापर्यंतच्या सर्व गोष्टीचं चिंतन केलं असेल तर पुढच्या पायरीवर पाऊल ठेवू.  चिंतन केलं असेल तर एक गोष्ट लक्षात आली असेल, की आपण प्रथम क्रिया वा कर्म केलं किंवा प्रतिक्रियेला तसच उत्तर दिलं तर त्याच्या शृंखलेत मानव बद्ध होतो आणि ते कर्म फळ देईपर्यंत त्याला जीवन जगत रहावं लागतं. म्हणजेच जोपर्यंत शेवटचं कर्म फळ देऊन शांत होत नाही तोपर्यंत माणूस या जीवनमरणाच्या फेऱ्यातून सुटणार नाही. मग हे चक्र भेदायचं कसं.  आतापर्यंत ही गोष्ट पक्की डोक्यात व विचारात बसली की, वाईट वा चांगले अनुभव, व्यक्ती, प्रसंग हे सर्व मीच माझ्यासाठी बोलावून आणलेत. म्हणजे देवाने यात काहीही सरळ वा वाकडं केलं नाहीये. त्याने फक्त हे चक्र निर्माण करून त्यात अंशरूपात आपलाच भाग चराचरात भरून ठेवला. त्यानंतर त्याला काहीही करावं लागलं नाही. सर्व गोष्टी आपसूक यंत्रवत होत राहतात आणि भगवंत साक्षीरूपात हे कार्य घडताना त्रयस्थपणे बघतो.  कारण यासाठी भगवंतांनी इंद्र, वरुण, यम, सूर्य, काळ आदि स्वयंचलित स्वयंसिद्ध व्यवस्था निर्माण करून ठेवली आहे. ज्यायोगे कर्मफळाचं चक्र अव्याहतपणे निरंतर सुरू आहे. आपण क...

भोग आणि ईश्वर ९

भोग आणि ईश्वर  ९ म्हणजेच आपण भोगत असलेले कर्माचे परिणाम हे किती जन्मातील आहेत, ते एक ईश्वरच जाणे. एक गोष्ट ध्यानात ठेवा आपल्याला येणारे चांगले व वाईट अनुभव हे आपल्याच मागच्या कर्माचं फलित आहे. म्हणजेच ती आपण केलेल्या क्रियेची प्रतिक्रिया आहे. कारण ते फलित वा परिणाम आहे आणि परिणाम हा नेहमी मूळ क्रियेइतकाच समप्रमाणात असतो. हाच गणिती सुद्धान्त न्यूटनने क्रिया आणि त्याची समान पण प्रीतिक्षिप्त क्रिया या नियमाने मांडला जो न्यूटनचा तिसरा सिद्धांत म्हणून ओळखला गेला. पण मुळात भारतीय कर्म सिद्धांताने हा नियम कित्येक युगं आधी लिहून, मांडून ठेवलाय.  प्रत्येक क्रियेची तितकीच पण विरुद्ध प्रतिक्रिया क्रिया करणाऱ्याकडे येते, हा तो नियम.  तुम्ही एखाद्याचं मन दुखावणारं कटू बोललात की, तेच शब्द तितकाच परिणाम करणारे पण उलट दिशेने म्हणजेच आपल्याच दिशेने कधीतरी एखाद्या व्यक्ती वा प्रसंग रुपात येणारंच. स्वीकारार्ह असो वा नसो. आपण विचार करतो याचं तर मी काहीच घोडं मारलं नव्हतं. पण यांच्याकडून का ऐकावं लागलं. माझी काहीही चूक नसताना बॉस मला का बोलला. मी तर प्रामाणिक आहे, कामचुकार नाही, नियमात चूक कर...

भोग आणि ईश्वर ८

भोग आणि ईश्वर  ८ आता विरुद्ध बाजूला जाऊया. स्मृतिभ्रंश झालेला तो माणूस ज्या घरातील होता, तिथे काही दिवस गोंधळ, दुःख रडारड झालं. काही दिवस लोकांची सहानुभूती मिळाली. पण काही दिवसात देणेकरी दारात यायला लागले. घरच्यांना काही कळेना की इतकं सर्व वाईट कर्म या माणसाने करून ठेवलं आहे. हे देवा आमच्याच नशिबात हे का लिहून ठेवलंस. सर्व गोंधळाचा बाजार झाला. आता इकडे कुटुंबाकडे बघूया. त्या माणसाच्या कर्तृत्वाचा लेखाजोखा जो त्याने मागे ठेवलाय तो, देणेकऱ्यांच्या रुपात घरी येऊन तगादा लावतो आहे. रोजच्या रोज,मागे राहिलेल्या लोकांना नसत्या गोष्टींना तोंड द्यावं लागतंय. ते कुटुंबीय, त्या सोडून गेलेल्या कुटुंबाप्रमुखाच्या नावे, शंख करत असतात, काय देणी ठेवून गेले, मालमत्ता तर काहीच नाही पण उत्तरदायित्व सोडून गेले.  इथे एक गोष्ट लक्षात आली असेल. या उदाहरणात मुद्दाम मी नकारात्मक बाजू घेतली, त्या स्मृतिभ्रंश झालेल्या इसमाची आणि त्यांच्यामुळे त्रस्त झालेल्या कुटुंबाची. आता इथे आपण मुद्यावर येऊया. एक गोष्ट सर्वांना कळली असेल की  -  तुम्ही जे कर्म करता ते वा त्याचे घडणारे परिणाम घेऊन माणूस या जन्...

भोग आणि ईश्वर ७

भोग आणि ईश्वर  ७ आता दुसरं उदाहरण घेऊन विषय पुढे नेऊया. अशी कल्पना करा की एखादा माणूस, ज्याचा काही कारणाने स्मृतिभ्रंश झाला आहे. म्हणजे आधीचं काहीच त्याला आठवत नाही. कदाचित एखादया अपघातामुळे असेल आणि त्याच कारणाने त्याचा स्थानबदल पण झाला आहे. म्हणजे तो एखादया ठिकाणी कामानिमित्त गेला आहे आणि तिथे अपघातात त्याची स्मृती गेली आहे. याकारणाने त्याच्या मूळ स्थानी तो परत येऊ शकत नाही. म्हणून जिथे आहे तिथेच तो राहायला लागला. पण स्मृतिभ्रंश झाल्यामुळे मागचं काहीही आठवत नव्हतं. जीवन तर थांबत नाही, ते तर सुरू राहिलं. नवीन जीवन ,  नवीन कर्म नवीन काल्पनिक नावाने सुरू झालं. आता या ठिकाणी त्याला ओळखणारं कोणीही नव्हतं, परंतु गत काळातील कर्म असतात ती तर असतात. कल्पना करूया की हा माणूस स्मृती जाण्याआधी कर्जबाजारी, बाहेरख्याली, जुगारी मनुष्य होता. कर्मधर्मसंयोगाने त्याला आधी ओळखणारा एक मनुष्य  त्या ठिकाणी आला. त्याच्याकडून याने काही उसने घेतले होते आणि अनेक प्रकारे व अनेक कारणाने त्रास दिला होता, छळ केला होता.  या ठिकाणी तो मनुष्य भेटल्यावर त्या हातउसने पैसे दिलेल्या मनुष्याने याला धरला...

भोग आणि ईश्वर ६

भोग आणि ईश्वर  ६ असं समजूया की, त्या हुशार मुलाला आपण ओळखतो, त्याच्या मेहनतीला आपण पाहिलंय.  आता आज सर्वात ढ मुलाचा विचार करूया. परीक्षेला येताना व वर्षभर अभ्यास न केलेला एखादा मुलगा परीक्षेच्या वेळी निरुत्तर होतो, नुसतं बसून राहतो, काहीही लिहू शकत नाही. परंतु  भराभर पेपर सोडवणाऱ्या त्या मुलाला पाहून विचार करतो काय नशीबवान आहे. याला सर्व येतंय किंवा याने वाचलेलंच सर्व पेपरात आलंय. खरच मी कमनशिबी. हा नशीबवान शब्द म्हणजे खरतर त्या हुशार मुलाच्या मेहनतीची किंमत कमी करणारा शब्द आहे,  हे आपण जाणतो. का तर वर म्हटल्याप्रमाणे आपण सर्व पाहिलेलं आहे वा जाणतो. निदान त्या मुलाची आपल्याला कल्पना आहे. म्हणजे नशीब या त्याच्या शब्दाचा आपल्याला राग आणि हसू दोन्ही येतं वा येऊ शकतं.  म्हणजे प्राप्त परिस्थिती नाकारून वा ती माहीत करून न घेता तो ढ विद्यार्थी हुशार मुलाच्या मेहनतीला नशीब या एका शब्दात गुंडाळून मोकळा होतो.  म्हणजेच जर माहिती असेल तर किंवा कल्पना करता आली तर आपण त्या ढ मुलाला नक्की म्हणू की, तुला काही माहीत नसताना उगाच त्या मुलाच्या मेहनतीला कमी लेखू नकोस आणि त्याच...

भोग आणि ईश्वर ५

भोग आणि ईश्वर  ५ खरतर इतका गहन विषय लिहायला घेतला आणि कालच्या भागात म्हटल्याप्रमाणे संचितातील साठलेली गाठोडी साफ करण्यासाठी किंवा ,गाळ साफ करण्यासाठी अनेक मार्ग आहेत. तरीही काही प्रश्न हे सदोदित अनुत्तरित राहतात. कदाचित त्या प्रश्नांचा विचार केला तरी उत्तरं मिळत नाहीत आणि आपण आपल्याच ध्येयापासून मागे खेचले जातो. असं वाटतं इतकं करूनसुद्धा हेच भोग असतील तर मग का करायचं. भोग आहेत भोगूनच नष्ट करू. इथे एक सोप्प उदाहरण घेऊ. प्रश्नपत्रिका सोडवताना बरेच वेळा आपण इतर विद्यार्थ्यांना बघतो.  कोणी भरभर सोडवत असतं कोणी विचार करत असतात कोणी पुरवण्यावर पुरवण्या घेत असतं. कोणी कोणाला मदत सुद्धा करत असतं. प्रत्येक जण गर्क असतो. जे पूर्ण तयारीत असतात ते सर्व प्रश्न धडाधड सोडवत असतात. पूर्ण वर्षभर त्यांनी तयारी केलेली असते, अभ्यास उत्तम केलेला असतो, बुद्ध्यांकसुद्धा छान असतो.  हे उच्च दर्जाची संचित घेऊन आलेले. कसे, तर त्यांची वर्षभराची हे त्यांच्या मागच्या कित्येक जन्मातील चांगल्या कर्माचं फलित असतं. त्यांचा वर्षभर अभ्यासाचा नेट आपण पाहिलेला नसतो. आपण फक्त त्याला पेपर सोडवताना पाहतो. वर्षभर...